Aktualnie obowiązujące uregulowania prawne dotyczące pomocy postpenitencjarnej.

System pomocy postpenitencjarnej w Polsce regulują następujące akty prawne:

  •  Reguły Minimalne Postępowania z Więźniami z 1955 roku i Europejskie Reguły Więzienne z 1987 roku;
  •  Kodeks Karny Wykonawczy z 6 czerwca 1997 roku, rozdział VII „Uczestnictwo społeczeństwa w wykonywaniu orzeczeń oraz pomoc w społecznej readaptacji skazanych”;
  •  Kodeks Karny Wykonawczy z 6 czerwca 1997 roku, rozdział X, oddział 12   „Zwalnianie skazanych z zakładów karnych i warunki udzielania im pomocy”;
  •  Ustawa o pomocy społecznej z 12 marca 2004 roku;
  •  Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 kwietnia 2005 roku w sprawie Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej;
  •  Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 1 grudnia 2003 w sprawie szczegółowego zakresu i trybu uczestnictwa podmiotów w wykonywaniu kar, środków karnych, zabezpieczających i zapobiegawczych, a także społecznej kontroli nad ich wykonywaniem.[1]
  •  Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 września 2015 r. w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej

Reguły Minimalne Postępowania z Więźniami z 1955 roku i Europejskie Reguły Więzienne z 1987 roku wyraźnie zaznaczają konieczność zachowania więzi osoby odbywającej karę pozbawienia wolności z rodziną przez okres pobytu w więzieniu. Wskazują też minimum pomocy, jaką powinna otrzymać ze strony administracji penitencjarnej osoba opuszczająca zakład karny.[2]

Zapisy dotyczące pomocy postpenitencjarnej znajdują się w rozdziale VII Kodeksu Karnego Wykonawczego „Uczestnictwo społeczeństwa w wykonywaniu orzeczeń oraz pomoc w społecznej readaptacji skazanych” (tj. art. 38-43). Zakładają one m.in., iż w działania dotyczące przystosowania skazanych do życia w społeczeństwie po odbyciu kary pozbawienia wolności mogą być zaangażowane, poza organami administracji rządowej i jednostkami samorządu terytorialnego, również stowarzyszenia, fundacje, organizacje, kościoły i inne związki wyznaniowe oraz osoby godne zaufania. Wyżej wymienione podmioty, w porozumieniu z dyrekcją aresztu śledczego lub zakładu karnego, mogą  prowadzić na terenie danej placówki działalność o charakterze: resocjalizacyjnym, społecznym, kulturalnym, oświatowym, sportowym lub religijnym.[3]

Powyższe instytucje mają również prawo do uczestnictwa w społecznej kontroli nad wykonaniem kar, środków karnych, kompensacyjnych, zabezpieczających i zapobiegawczych oraz przepadku. Warunki tego rodzaju partycypacji określone są w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 1 grudnia 2003 roku w sprawie szczegółowego zakresu i trybu uczestnictwa podmiotów w wykonywaniu kar, środków karnych, zabezpieczających i zapobiegawczych, a także społecznej kontroli nad ich wykonywaniem.[4]

Zgodnie z art. 43 Kodeksu Karnego Wykonawczego został utworzony Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Ustawa opisuje zasady jego funkcjonowania oraz szczegółowo wymienia, na jakie cele mają być przeznaczane otrzymywane środki finansowe. Są to m.in.:

      • pomoc osobom pokrzywdzonym przestępstwem oraz osobom im najbliższym, w tym zwłaszcza pomoc medyczna, psychologiczna, prawna oraz materialna;
      • pomoc postpenitencjarna udzielana osobom skazanym na karę pozbawienia wolności, zwalnianym z aresztów śledczych i zakładów karnych;
      • działalność mającą na celu wspomaganie i rozwój systemu pomocy postpenitencjarnej, m.in. promowanie i wspieranie inicjatyw mających na celu zwiększenie skuteczności readaptacji osób opuszczających więzienie po odbyciu kary oraz finansowanie badań naukowych dotyczących potrzeb osób dotkniętych przestępstwem oraz skazanych.[5]

Szczegółowe uregulowania dotyczące Funduszu znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej. Środki z Funduszu przyznawane są na wniosek osoby zainteresowanej. Można ubiegać się o pokrycie takich kosztów, jak:

      • czasowe zakwaterowanie lub udzielanie schronienia w ośrodku dla bezdomnych;
      • bieżące zobowiązania czynszowych za lokal mieszkalny (jeśli dysponuje tytułem prawnym do lokalu);
      • przejazdy środkami komunikacji publicznej;
      • opłaty związane z uzyskaniem dowodu osobistego lub innych niezbędnych dokumentów.[6]

Przepisy dotyczące pomocy postpenitencjarnej znajdują się również w rozdziale X Kodeksu Karnego Wykonawczego - Oddział 12 "Zwalnianie skazanych z zakładów karnych i warunki udzielania im pomocy". Przepisy art. 164-184 kkw określają dokładnie warunki i normy postępowania ze skazanym, który znajduje się w końcowej fazie odbywania kary. Ustawa wskazuje m.in., iż w okresie bezpośrednio poprzedzającym zakończenie odbywania kary pozbawienia wolności, skazany powinien w miarę możliwości znajdować się w placówce położonej jak najbliżej przyszłego miejsca stałego pobytu. Uregulowana również została procedura opuszczenia przez skazanego placówki penitencjarnej.[7]

Osoby mające trudności z przystosowaniem do życia w społeczeństwie po opuszczeniu zakładu karnego zostały wymienione w kolejnym akcie prawnym, jakim jest Ustawa o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. Określa ona m.in.:

      • zadania w zakresie pomocy społecznej;
      • rodzaje świadczeń z pomocy społecznej jak również warunki i procedurę ich udzielania;
      • organizację systemu pomocy społecznej;
      • zasady kontroli w zakresie pomocy społecznej.[8]

Osoby po zakończeniu odbywania kary mogą liczyć na pomoc w postaci świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych. Wśród świadczeń pieniężnych wyróżnić można zasiłki stałe (dla osób niepełnosprawnych, okresowe oraz celowe np. na uregulowanie zadłużenia za czynsz, na zakup leków oraz artykułów żywnościowych. Do świadczeń niepieniężnych zaliczyć można darmowe posiłki, poradnictwo psychologiczne oraz prawne, schronienie, pomoc rzeczową.[9]


[1] Stańdo-Kawecka B.: Prawne podstawy resocjalizacji. Zakamycze, Kraków 2000, s. 193-213. [2] Por. www.bip.ms.gov.pl/Data/Files/_public/bip/prawa_czl.../prawa_czlow_26_1.doc (data otwarcia: 26-05-2016). [3] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Karny Wykonawczy. Dz. U. 1997 nr 90 poz. 557 z późn. zm., art.38-42. [4] Por. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 1 grudnia 2003 w sprawie szczegółowego zakresu i trybu uczestnictwa podmiotów w wykonywaniu kar, środków karnych, zabezpieczających i zapobiegawczych, a także społecznej kontroli nad ich wykonywaniem. Dz. U. 2003 nr 211 poz. 2051. [5] Tamże, art. 43. [6]Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 kwietnia 2002 r. w sprawie Funduszu Pomocy   Postpenitencjarnej. Dz. U. 2002 nr 69 poz. 618. [7] Tamże, art. 164-168. [8] Por. Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. 2004 nr 64 z późn. zm.). [9] Tamże.

Facebook